પહેલાં ક્યારેય ના માણી હોય એવી વાત આ સિરીઝ એની પહેલી સીઝનમાં લાવી હતી. બીજી સીઝનની પ્રતીક્ષા આખી દુનિયાને હતી. જોઈએ, એમાં શું છે

દરેક ફિલ્મ કે સિરીઝ ફ્રેન્ચાઇઝ બનવાને લાયક નથી હોતી. પરાણે ફ્રેન્ચાઇઝ ઊભી કરવામાં આવે તો વાત બગડી શકે છે. ‘સ્ક્વિડ ગેમ’ની હાલત બિલકુલ એવી છે. 2021માં એની સુપર એવી પહેલી સીઝન સાથે વાતનો માંડવાળ થઈ જાત તો આજે દર્શકોએ એની નબળી અને કંટાળાજનક બીજી સીઝન જોવાની જરૂર પડત નહીં.

નેટફ્લિક્સ પર સૌથી વધુ જોવાનારી સિરીઝ બનવાનું બહુમાન જેવુંતેવું નથી. દક્ષિણ કોરિયન સિરીઝ ‘સ્ક્વિડ ગેમ’ એ સિદ્ધિ હાંસલ કરી શકી એ મોટી વાત ગણાય. એ જવા દો. એને આઈએમડીબી પર ફાંકડું આઠ રેટિંગ મળે એ કેવું. એનો એવો અર્થ થયો કે સિરીઝ જોનારા દર્શકોએ એને ખોબલે ખોબલે વધાવી હતી. એમાં ઉમેરી દો એણે જીતેલા છ પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ્સ સહિત, કુલ 44 એવોર્ડ્સ અને 92 નોમિનેશન્સ.

‘સ્ક્વિડ ગેમ’ના સર્જક હ્વાન્ગ દોન્ગ-હ્યુન્ક માટે એ જેવીતેવી વાત ના ગણાય. 2011માં ‘ધ ક્રુસિબલ’ (સાઇલેન્સ્ડ) નામની એમની ફિલ્મ દક્ષિણ કોરિયાની એક સફળતમ ફિલ્મ હતી. પછી ‘મિસ ગ્રેની’ અને ‘ધ ફોરટ્રેસ’ જેવી સારી ફિલ્મો એમણે આપી. છતાં, વિશ્વને એમના અસ્તિત્વની, સર્જનશીલતાની જાણ ‘સ્ક્વિડ ગેમ’થી થઈ.

હ્વાન્ગ વિશે એક રસપ્રદ વાત કર્યા પછી ‘સ્ક્વિડ ગેમ’ની વાત કરીશું.  2008 સુધી હ્વાન્ગે એમની ફિલ્મો માટે નાણાં ઊભાં કરવાં નિષ્ફળ છટપટિયાં માર્યા હતાં. એમની આર્થક સ્થિતિ નબળી હતી. ઘર ચલાવવા એમનાં મમ્મી અને દાદીએ ખાસ્સી લોન લીધી હતી. એ સમયે દક્ષિણ કોરિયાની આર્થિક હાલત પણ ખસ્તા હતી. દેશ દેવામાં ડૂબેલો હતો. ત્યારે હ્વાન્ગ કલાકો સુધી માન્હ્વાબાન્ગ તરીકે ઓળખાતા કેફેમાં બેઠા રહેતા. આ કેફેમાં લોકો બેઠા રહે, ઇન્ટરનેટ ફંફોળ્યા કરે અથવા વાંચન કર્યા કરે. એવું કરનારા હ્વાન્ગ પણ હતા. ત્યાં તેઓ જાપાનના ‘મેન્ગા’ તરીકે જાણીતાં પુસ્તકો વાંચતા. એ પુસ્તકોની વાર્તા સામાન્યપણે અકલ્પનીય કસોટીઓ અને એમાં ટકી જનારા નાયકોની હોય છે. એને કહેવાય સર્વાઇવલ સ્ટોરીઝ. તેઓ એ કથાઓને મનોમન પોતાના દેશનાં પુસ્તકો અને સ્થિતિ સાથે સરખાવતાં વિચારે, “એક એવી સ્ટોરી લખવી જોઈએ જેમાં મૂડીવાદી માટે સૂગ છલકતી હોય, સાથે પરાકાષ્ઠાને આંબતી સ્પર્ધા હોય જે જીવનના સંઘર્ષનો પરોક્ષ આયનો હોય. પણ મારે એવી કથા લખવી જેમાં પાત્રો એકદમ સાચુકલા જીવન જેવાં હોય.”

એમણે ત્યારે કથા લખી અને વેચવાની કોશિશ કરી. એમની તમામ કોશિશ ઊંધા માથે પછડાઈ. સો કહેતા કે આટલી ક્રૂર, લોહીયાળ સ્ટોરી કોણ જોવાનું? ખેર, એ સ્ટોરીને અભેરાઈ પર ચડાવીને એમણે ત્રણ ફિલ્મો બનાવી. એમને સારી સફળતા અને નામના મળી. ત્યાં…

પંચાયત: મે મહિનામાં એની ત્રીજી સીઝન આવી. ઓટીટી પરની એ કદાચ સૌથી સારી ફ્રેન્ચાઇઝી પહેલી બે સીઝનમાં સાબિત થઈ ગઈ હતી. ત્રીજી સીઝન એટલી તો સારી રહી જ કે દર્શકોએ એને જોવામાં ખર્ચેલો સમય વ્યર્થ ગયાની લાગણી ના થાય. અસલ દેશી માહોલ વચ્ચે આ સીઝનમાં રાજકીય ટ્વિસ્ટ ઉમેરાયો. વાર્તામાં નિર્દોષતા સાથે ખટપટ ઉમેરાઈ. આઠ એપિસોડની લેટેસ્ટ સીઝન સરવાળે જૂના-નવાના કોમ્બિનેશનથી અલગ તરી આવી. ના જોઈ હો. તો ‘પંચાયત’ જરૂર જોઈ શકાય છે.

કોટા ફેક્ટરી: જીતેન્દ્ર કુમારની આ બીજી સિરીઝ પણ ત્રીજી સીઝનમાં પ્રવેશી. ‘પંચાયત’માં સચિવ તો અહીં જીતુ ભૈયા તરીકે એ રંગ રાખે છે. પાંચ એપિસોડની સીઝનમાં જીતુ ભૈયા પોતે માનસિક તાણમાંથી પસાર થતા હોય એ એન્ગલ સહિત વિદ્યાર્થીઓના પ્રશ્નો પણ પહેલાંની જેમ વણાઈ જાય છે. એકમેકથી સાવ ભિન્ન એવી પંચાયત અને આ સિરીઝ આપણા ઓટીટી વિશ્વની બે દમદાર રજૂઆત છે.

મિર્ઝાપુર: કોવિડ પહેલાંથી ઓટીટી તરફ દર્શકોનું ધ્યાન ખેંચનારી આ સિરીઝ આ વરસે ત્રીજી સીઝન સાથે રિવાઇવ થઈ. એમ કરતાં છ વરસ એને લાગ્યાં પણ ઠીક છે. મારધાડ અને તંગ વાતાવરણ જેમને ફાવે એમના માટે સિરીઝ પહેલેથી માણવાલાયક રહી છે. જોકે ત્રીજી સીઝનમાં કથાનક પહેલાં કરતાં નબળું રહ્યું એ નક્કી. અલી ફઝલ અને પંકજ ત્રિપાઠીના પરફોર્મન્સથી લેટેસ્ટ સીઝન કંઈક અંશે બચી ગઈ એ પણ નોંધવું રહ્યું.

 સિટાડેલ હની બની: આ સિરીઝનો ઉલ્લેખ માત્ર એટલા કારણસર કે એમાં સામંથા રૂથ પ્રભુ, વરુણ ધવન અને કે. કે, મેનન જેવાં મોટાં ગજાનાં કલાકારો છે. સિરીઝ સાથે વરુણે ઓટીટી પર વિધિવત્ પદાર્પણ કર્યું છે. જોકે જે ઓરિજિનલ અમેરિકન સિરીઝ અને એના ભારતીય સંસ્કરણની જેમ આ સિરીઝ પણ સાધારણ છે. ખર્ચાળ છતાં કંગાળ એવું એના માટે કહી શકાય.

હીરામંડી: સંજય લીલા ભણસાલી ઓટીટી પર આવે એ પોતાનામાં એક બ્રેકિંગ ન્યુઝ કહેવાય. ખાસ્સા વિલંબ પછી એમની સિરીઝ ‘હીરામંડી’ આ વરસે પડદે પહોંચી અને એણે, દર્શકોને બે હિસ્સામાં વહેંચી નાખ્યા. એક વર્ગ એવો જેમને સિરીઝ બેહદ ગમી. બીજો જેમને એ ભણસાલીની કક્ષાની નહીં લાગી. છતાં, મેકિંગ, મ્યુઝિક, સ્ટાર વેલ્યુ સહિતનાં પરિબળોની દ્રષ્ટિએ સિરીઝ સુપર રહી એ પાકું છે. આઝાદીની લડાઈની પશ્ચાદભૂમાં આકાર લેતી સિરીઝે સિતારાઓની હાજરીથી પણ દમામ રાખ્યો. એની નવી સીઝન પણ આવવાની છે.

એક ફિલ્મમાં સર્જનની સરસ ગુણવત્તા હોય પણ કથાનકની દ્રષ્ટિએ એ ખિન્ન કરે ત્યારે થાય, “કાશ, કથાના મામલે દમ હોત તો…” નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ ‘મેરી’ની વાત કરીએ. ફિલ્મ ખ્રિસ્તી ધર્મના સ્થાપક જિસસનાં માતા મેરીના જીવનને સાકાર કરે છે. એની સ્ક્રિપ્ટમાં શૂટિંગ પહેલાં 74 વખત સુધારાવધારા થયે રાખ્યા હતા. છતાં, દિગ્દર્શક ડેનિયલ જે. કુરાસો અને લેખક ટિમોથી માઇકલ હેયસની ફિલ્મનું પરિણામ પોરસાવા જેવું નથી.

ઇઝરાયલના નગર નાઝારેથમાં વાર્તા એની આકાર લે છે, જે રાજા હેરોડ (એન્થની હોરપકિન્સ)ના સામ્રાજ્યનો હિસ્સો હતું. વિશાળ સ્થાપત્યોના નિર્માતા ઉપરાંત હેરોડ દમનકારી શાસક હતા. નાઝારેથમાં સંતાનવિહોણું યુગલ યોકિમ (ઓરી ફેફર) અને એન (હિલા વિડોર) રહે છે. ઈશ્વરના દૂત ગેબ્રિયલ (ડડલી ઓ’શૌઘ્નેસી) એમને જણાવે છે કે તેઓને દીકરી થશે, એ શરતે કે એમણે દીકરીને ઈશ્વરની સેવામાં સોંપવાની રહેશે. અને તેમને દીકરી જન્મે છે, મેરી (નોઆ કોહેન).

ફિલ્મની કથા મધર મેરીના જન્મથી જિસસના જન્મ સુધીની છે. એમાં વણાય છે મેરીનું પુરુષના સહવાસ વિનાનું માતૃત્વ, જોસેફ (ઇડો ટાકો) સાથેના દામ્પત્ય જીવન અને હેરોડના રંજાડની વાત. દ્રશ્યોના મામલે નયનરમ્ય ‘મેરી’ સાથે દર્શકોને જોડી રાખવાનું કામ બે પરિબળો કરે છે. એક તો મેરી તરીકે નોઆનો અભિનય. એ ઇઝરાયલી અભિનેત્રી છે. એની કારકિર્દીનો આ પહેલો મહત્ત્વપૂર્ણ રોલ છે. મેરીના પાત્ર માટે એનો દેખાવ બંધબેસતો છે. બીજું પરિબળ છે એન્થની હોપકિન્સની હાજરી. હેરોડ તરીકે જેટલી વખતે તેઓ પડદે આવે છે એટલી વખત, અન્યથા સાધારણ લાગતી ફિલ્મમાં જાન રેડાઈ જાય છે.

કેટલા લોકોને અગ્નિશમન દળના બાહોશ, ફરજપરસ્ત અને પોતાનો જીવ દાવ પર લગાડીને બીજાના જીવ બચાવનારાનાં નામ ખબર હોય છે? રાહુલ ધોળકિયાની લેટેસ્ટ ઓટીટી ફિલ્મ ‘અગ્નિ’માં આ પ્રશ્ન સંવાદ તરીકે આવે ત્યારે બહુ સૂચક અને સચોટ લાગે છે. પોલીસ અધિકારીઓને સ્ટાર બનાવનારા આપણા સમાજે અગ્નિશમન દળના અધિકારીઓને ક્યારેય યથોચિત સન્માન આપ્યું નથી. પ્રાઇમ વિડિયોની આ ફિલ્મની દુનિયામાં લટાર મારીએ.

વિઠ્ઠલ રાવ (પ્રતીક ગાંધી) મુંબઈના એક ફાયર સ્ટેશનનો ચીફ છે. પત્ની રુક્મિણી (સાંઈ તામ્હણકર) અને દીકરા અમર ઉર્ફે આમ્યા (કબીર શાહ) સાથે એ ફાયર સ્ટેશનની ઇમારતમાંના ક્વાર્ટરમાં રહે છે. પોલીસ અધિકારી સાળા સમીત (દિવ્યેંદુ) સાથે એના તંગ સંબંધો છે. પોલીસને ઓછી મહેનતે મળતાં વધુ માન-અકરામ અને દીકરાની નજરમાં સમીતનું વધુ પડતું માન એનું કારણ છે. આગના એક કિસ્સાની તપાસમાં વિઠ્ઠલને મામલો શંકાસ્પદ લાગે છે. લાલને બદલે ભૂરી જ્વાળાઓ અને અકલ્પનીય માત્રામાં અગન છતાં, કશું સિદ્ધ કરવા પુરાવા નથી. વળી આગ લાગી રહી છે જૂની ઇમારતોમાં. સમીત અને ઉપમુખ્ય પ્રધાન (અનંત જોગ) એની દલીલોને નકામી ગણીને રફેદફે કરી નાખે છે.

દુનિયામાં બિઝનેસનો દાદો જેફ બેઝોસ છે. એનું એક હુલામણું નામ છે ઓલિગ્રાચ. ઓલિગ્રાચી એટલે અલ્પજનાધિપત્ય. અર્થાત્ એવા મુઠ્ઠીભર વગદાર માણસો જેઓની આર્થિક તાકાત, મીડિયા, ઉદ્યોગ અને સરકારી નીતિઓ પરની અમર્યાદ તાકાતને પડકારવી લગભગ અશક્ય થઈ જાય. 1994માં એમેઝોન શરૂ કરીને બેઝોસે ખરેખર અકલ્પનીય આધિપત્ય ઊભું કર્યું છે. બેઝોસ (અને માઇક્રોસોફ્ટ અને ગૂગલના સ્થાપકો) વિશે કહેવાય છે કે એમની હથેળીમાં દુનિયા બંધ છે. બેઝોસના મામલામાં મૂળે એ શક્ય થયું ઓનલાઇન બિઝનેસથી. એ અલગ વાત કે ઓનલાઇન બિઝનેસે દુનિયાની પથારી ફેરવી નાખવામાં કાંઈ બાકી રાખ્યું નથી. એનો વ્યવસ્થિત અંદાજ મેળવવા જોઈ લેવી ડોક્યુમેન્ટરી, ‘બાય નાઉઃ ધ શોપિંગ કોન્સ્પિરસી.’

બ્રિટિશ ફિલ્મમેકર નિક સ્ટેસીએ આ પહેલાં પણ એકએકથી ચડિયાતી વિચારોત્તેજક ડોક્યુમેન્ટરીઝ બનાવી છે. એની થોડી વાતો આ સાથે અલગથી છે. વાત કરીએ ‘બાય નાઉ’ની. લોકોને ઘેરબેઠા ખરીદી કરીને પોતાની કમાણીની, પર્યાવરણની ઘોર ખોદતા કરવાનું અક્ષમ્ય પાપ ઓનલાઇન શોપિંગ કરી રહ્યું છે. ઓનલાઇન શોપિંગને રાક્ષસી કદનું બનાવવા, લોકોને જાતજાતનાં પ્રલોભનોથી ખરીદી કરવા ઉત્તેજિત કરવા કંપનીઓ અનેક પ્રકારના તિકડમ ચલાવે છે. ડોક્યુમેન્ટરીમાં એ તિકડમનો પર્દાફાશ કરવામાં આવ્યો છે. પહેલાંની દુનિયા જરૂરિયાત પ્રમાણે ખરીદી કરવામાં માનતી હતી. એ દુનિયાનું કાસળ ઓનલાઇન શોપિંગે કાઢી નાખ્યું છે. એણે હવે કંપનીઓની નફાકારકતા વધારવા માટે શોપિંગ કરતા લોકોની દુનિયા ઊભી કરી નાખી છે. એ કેવી રીતે શક્ય થાય, એવું વિચારવાનું રહેવા દો. ડોક્યુમેન્ટરી જોશો તો કપાળ કૂટતાં કબૂલ કરવું પડશે કે હા, હું પણ આ ષડયંત્રનો ભોગ છું.