મોટા પડદાની ફિલ્મો માટે દેશમાં માંડ દસેક હજાર સિનેમાઘર છે. ઓટીટી માટે સો કરોડ છે. સ્પર્ધા ક્યાં રહી? આ સ્થિતિમાં ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સે એક જ કાળજી રાખવાની છે. બોલિવુડની જેમ એણે બીબાઢાળ થવાથી બચવાનું છે
સંજય વિ. શાહ
જીવનની પોણી સદી આંબતાં નાના પાટેકરે ઓટીટી પર પદાર્પણ કર્યું. એમએક્સ પ્લેયર પર પ્રકાશ ઝાની સિરીઝ ‘સંકલ્પ’નું એમણે સુકાન હાથમાં લીધું. એક સમય હતો કે ઘણા કલાકારો કારકિર્દી, ઇમેજ, આવક અને દર્શકો સુધી પહોંચવા માટે માત્ર મોટા પડદા પર મદાર રાખતા હતા. ૨૦૦૦ની સાલમાં અમિતાભ બચ્ચને ટેલિવિઝન પર, ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’થી પદાર્પણ કર્યું હતું ત્યારે (એમની કરિયર પહેલેથી ડામાડોળ હતી) ઇન્ડસ્ટ્રીએ ફેસલો સુણાવી દીધો હતો, “બચ્ચનની બાજી પૂરી. નાના પડદે કામ કરીને એમણે પોતાના પગ પર કુહાડી મારી દીધી.”
થયું સાવ ઊંધું. અભિનય અને પોતાના વ્યવસાયનાં તમામ પાસાં સૌથી સારી રીતે જાણનારા બોલિવુડના એક મેમ્બર બચ્ચન છે. ‘કેબીસી’એ એમને તારી દીધા. સાથે સ્ટાર પ્લસને નંબર વન સેટેલાઇટ ચેનલ બનાવી દીધી. અફ્ફકોર્સ, એમાં ‘ક્યૂંકિ સાસ ભી કભી બહુ થી’નો ફાળો પણ રહ્યો. છતાં, આજે પચીસ વરસે પૃથક્કરણ કરીએ તો ચિત્ર સાફ છેઃ બેઉમાં બચ્ચનનો શો ક્યાંય વધારે આગળ છે, અજેય રહ્યો છે.
આપણી હિન્દી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી માટે, ખાસ તો ‘વડીલ’ કલાકારો માટે, ત્યારે સમય બદલાયો હતો એમ કહીએ તો અતિશયોક્તિ નથી. અમિતાભ પહેલાં દિલીપ કુમાર, રાજેશ ખન્ના સહિત અનેક કલાકારો મોટી ઉંમર સુધી પ્રવૃત્ત રહ્યા પણ, જે રીતે અમિતાભે, જૂનું એ સોનું સિદ્ધ કર્યું એ રીતે એમની પહેલાં કોઈ કરી શક્યું નથી.
હવે ફરી સમય કરવટ લઈ રહ્યો છે. વડીલ કલાકારો અને બોલિવુડથી ફેંકાઈ ગયેલા કલાકારો માટે પણ નવું વિશ્વ ઉઘડ્યું છે. એ વિશ્વ ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સનું છે.
મનોજ બાજપાયી, પંકજ ત્રિપાઠી, સૈફ અલી ખાન, અભિષેક બચ્ચન, બોબી દેઓલ, શેફાલી શાહ, નિમરત કૌર, અનિલ કપૂર… કેટલાંય નામ યાદ આવે છે. બોલિવુડમાં એમની કારકિર્દી જોઈએ એમ આગળ વધવાની બંધ થઈ ત્યારે એમને તક આપી ઓટીટીએ. ચલતા પુરજા પાત્રમાં નહીં, વજનદાર, કેન્દ્રવર્તી અને આખી ફિલ્મ કે સિરીઝનો ભાર વેંઢારતાં પાત્રોમાં. ઘણા એવા છે જેમને બોલિવુડે ક્યારેય એમની ખરી ક્ષમતાને અનુરૂપ તક આપી જ નહોતી. મોટા પડદે તેઓ નાના, ગૌણ પાત્રો ભજવીને ગૂંગળાઈ રહ્યા હતા પણ, સતત દેખાવા માટે, જે મળ્યું તે કામ કરી લેવું, એવા અભિગમ સિવાય એમની પાસે કોઈ પર્યાય નહોતો. આમાંના ઘણા કલાકારો ટેલિવિઝન પર નહીં જઈ શક્યા અથવા ગયા નહીં. એનાં અમુક કારણ સમજી શકાય એવાં છે. ટેલિવિઝન કલાકારના ભુક્કા નીકળી જાય એટલો સમય માગે છે. એમાં કથાનક કે પાત્ર કોઈનું એટલું મહત્ત્વ નથી જેટલું શોનું અને ચેનલનું છે. જે ચેનલ ટનાટન ચાલતી હોય એમાં નબળો શો પણ નીકળી જાય એ ટીવી પર શક્ય છે. જે કલાકાર સામે ચેનલ કે પ્રોડક્શન હાઉસને વાંધો પડે એનું પત્તું રાતોરાત કપાઈ જાય એ ટીવીમાં આસાન છે. ટીવી શોઝ સફળ થયે અનંતકાળ ખેંચવામાં આવે છે. અસલ કલાકારોને એની સામે પણ વાંધો હોય છે. એટલે ઘણા કલાકારોએ ઓછું કામ કરવું કબૂલ કર્યું પણ ટીવીની શરણાગતિ ધરાર સ્વીકારી નહીં.
ઓટીટીની વાત અલગ છે.
એમાં શોની સીઝન હોય. સમય ફાળવવાની મર્યાદા હોય. શૂટિંગ માટે એકધારા ઘસાવાનો ત્યાં સવાલ નથી. માત્ર ઓટીટી માટે બનતી ફિલ્મોનો મામલો ઔર મજાનો હોય છે. એને બોક્સ ઓફિસનો ભો સતાવતો નથી. ફિલ્મના પ્રમોશન માટે ચિક્કાર પૈસા ખર્ચવાની, વિતરકો-પ્રદર્શકો સામે તરણું ઝાલીને ફિલ્મ સારી રીતે રિલીઝ કરવા માટે કાલકૂદી કરવાની જરૂર નથી હોતી. બસ, ફિલ્મ બનાવો અને મૂકી દો ઓટીટી પર. દર્શકો પહેલેથી અંકે થઈ ગયા છે. પ્રમોશનની ચિંતા મોટા પડદા જેવી નથી. ફિલ્મ જો સારી નીકળી તો સડસડાટ વર્ડ ઓફ માઉથથી પોતાનું સજ્જડ સ્થાન બનાવી લે છે. શિરમોર વાત એ કે મોટા પડદે ફિલ્મનું આયુષ્ય સાવ ટૂંકું થઈ ગયું છે. ઓટીટી પર એવી કોઈ એક્સપાયરી ડેટ નથી. આજે રિલીઝ થનારી ફિલ્મ એક વરસે પણ હૈયાં જીતી શકે છે. સિમ્પલ.
વડીલ કલાકારો માટે એટલે મનોરંજન ઉદ્યોગમાં સુવર્ણકાળ છે. તગડા પૈસા, મર્યાદિત સમયની ફાળવણી, વ્યવસ્થિત પ્રમોશન અને પહેલેથી કમાયેલી ગુડવિલના જોરે તેઓ ઓટીટી ફિલ્મ અને સિરીઝથી પોતાની મહત્તા સિદ્ધ કરી શકે છે. પરિણામ સાફ છે. મનોજ બાજપાયી બોક્સ ઓફિસ પર રૂ. ૩૦૦ કરોડના પ્રોજેક્ટમાં લીડ કરવાનું ભલે વિચારી ના શકે, ઓટીટીના શો ‘ધ ફેમિલી મેન’ માટે એમનું કાસ્ટિંગ એકદમ સચોટ બને છે. બોબી દેઓલ ભલે મોટા પડદે કુછ કામ કા નહીં રહા, પણ, ‘આશ્રમ’ જેવી દમદાર સિરીઝની એમની હાજરી વિના કલ્પના કરવી અઘરી છે. ઓટીટી કલાકારને આકાશ આપે છે. ઇમેજ, નાચગાના, રોમાન્સ અને કહેવાતી કમર્શિયલ મસાલાની ફરજોના બંધનથી મુક્ત કરે છે. કલાકાર ચાહે એવું વેરિએશન અજમાવી શકે છે. ફિલ્મોમાં એ ક્યાંથી થાય?
માત્ર કલાકારો માટે નહીં, જાતજાતના વિષયના અખતરા કરવા માટે પણ ઓટીટી વરદાન છે. ફિલ્મોમાં નહીં થઈ શકતા અખતરા ઓટીટી પર શક્ય છે. કોર્ટરૂમ ડ્રામા, પોલિટિકલ થ્રિલર, જેલમાં ઘુમરાતી કથાઓ, સાયકોલોજિકલ કથાઓ… બીજું ઘણુંબધું જે માત્રામાં ઓટીટી માટે બનાવી શકાય છે એ માત્રામાં ફિલ્મો માટે બની શકે નહીં. ઓટીટી પર વિષયાનુરૂપ લંબાઈ શક્ય છે. જેવો વિષય એનું સર્જન શક્ય છે. ટૂંકમાં પતાવવા ફિલ્મ અને લંબાઈ જોઈએ તો સિરીઝ, શક્ય છે. સિરીઝ સરસ જાય તો નવી સીઝન શક્ય છે. ઇન ફેક્ટ, ફિલ્મ કરતાં કથાકથન માટે ઓટીટી બહેતર પુરવાર થઈ રહેલું પ્લેટફોર્મ છે.
આખી વાતમાં ઉમેરી દો દર્શકોનો બદલાતો મિજાજ. ખાસ કરીને શહેરી અને યુવા દર્શકો, જેઓ વિદેશી ફિલ્મો-સિરીઝથી પ્રભાવિત અને પરિચિત છે. એમને બોલિવુડના ટાયલાવેડા અને ફોર્મ્યુલા રેસ પસંદ નથી. એમને ખપે નાવીન્ય. ઓટીટી એ ખોબલેખોબલે આપી શકે છે.
સમય બદલાયો છે. દર્શકોનો ટેસ્ટ બદલાયો છે. મોટા પડદાની ફિલ્મો માટે દેશમાં માંડ દસેક હજાર સિનેમાઘર છે. ઓટીટી માટે સો કરોડ છે. સ્પર્ધા ક્યાં રહી? આ સ્થિતિમાં ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સે એક જ કાળજી રાખવાની છે. બોલિવુડની જેમ એણે બીબાઢાળ થવાથી બચવાનું છે. અત્યારે જોકે એવી ગંધ આવવા માંડી છે કે ઓટીટી પણ એ જાળમાં ફસાઈ રહ્યું છે. પોતાની સાથે એવું થવા દેવાથી જે ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સ બચી જશે એ તરી જશે. સાથે તારી જશે મનોરંજનની દુનિયાને અને દર્શકોને.
Hello. I am Sanjay V. Shah. I live in Mumbai, India. I am a journalist and an author since 1995. I have been associated with leading Gujarati and English publications since the very beginning of my career.
Here, I will share my articles with you on varied subjects. Read, enjoy, and do leave your feedback. Thanks!
