डिजिटल युग में इन्फ्लुएंसर्स की जिम्मेदारी कहां खो गई है?

क्या समय आ गया है, आज के डिजिटल युग में सोशल मीडिया इन्फ्लुएंसर्स का प्रभाव इतना बढ़ गया है कि अब अभिव्यक्ति की आजादी और सामाजिक जिम्मेदारी के बीच की लाइन धुंधली होती जा रही है। हर दूसरे दिन भारतीय कंटेंट क्रिएटर्स को लेकर विवाद सामने आते रहते हैं, हाल ही में कुछ क्रिएटर्स के ऐसे विवाद भी सामने आए हैं, जिन्होंने ऑनलाइन युग में जवाबदेही की बहस को फिर से जन्म दे दिया है। क्या आपने ‘इंडियाज़ गॉट लेटेंट’ के बारे में सुना है? यह एक भारतीय यूट्यूबर द्वारा प्रस्तुत यूट्यूब शो है, जो अपनी बातचीत की सीमाओं को पार करने के लिए बदनाम हो चुका है। इस शो के निर्माता समय रैना और कुछ डिजिटल पर्सनैलिटीज जैसे अपूर्वा मुखीजा, जसप्रीत सिंह, आशीष चंचलानी और उर्फ़ी जावेद ने रणवीर अल्लाहबादिया का बचाव करते हुए ऐसे कंटेंट में अपनी भूमिका निभाई, जिसने कानूनी शिकायतों और जनाक्रोश को जन्म दिया। सवाल यह है कि क्या इन्फ्लुएंसर्स को सख्त कार्यवाही का सामना करना चाहिए, जब उनकी बातें लोगों की भावनाओं को ठेस पहुंचाएं?

‘प्रेरणादायक’ क्रिएटर्स का दोगलापन

देखिए, सोशल मीडिया पर ऐसे क्रिएटर्स की कमी नहीं है, जो खुद को ‘प्रेरणादायक’ और ‘शिक्षक’ बताते हैं। लेकिन उनके कारनामों ने उनके ऑनलाइन व्यक्तित्व और असल दुनिया के कार्यों के बीच एक बड़ा अंतर उजागर कर दिया है। रणवीर अल्लाबदिया को ही ले लीजिए, वे एक लोकप्रिय डिजिटल क्रिएटर हैं, लेकिन हाल ही में उन्होंने ऐसे शब्दों का इस्तेमाल किया, जो बेहद ही संवेदनशील, शर्मनाक, अभद्र और अनुचित थे। उनकी माफी भी जनता के गुस्से को शांत करने में योगदान नहीं दे पाई। यह बात साफ़ है कि माफ़ी मांगकर चीजें ठीक करने के बजाय वास्तविक जिम्मेदारी लेना जरूरी है।

माफी मांगना हर बात का हल नहीं

रणवीर अल्लाहबादिया ने अपनी प्रतिष्ठा बचाने के लिए एक माफी का वीडियो जरूर बनाया, लेकिन उनके अपने शब्द ही उनके दिखावे को उजागर करते हैं। उन्होंने कहा, “कॉमेडी मेरा क्षेत्र नहीं है,” लेकिन उनकी टिप्पणी कॉमेडी नहीं थी, यह आपत्तिजनक थी। उन्होंने यह भी स्वीकार किया, “मेरी टिप्पणी उचित नहीं थी; यह मजाकिया भी नहीं थी।” लेकिन दोस्तों, यह कहना काफ़ी नहीं है। उनके बयान में न केवल हास्य की कमी थी, बल्कि यह एक गहरी समस्या को भी उजागर करता है: अपने शब्दों का सही चयन ना करना और उसे समझने में असफल रहना। 

डिजिटल युग में, केवल माफ़ी से गैर-जिम्मेदाराना बयानों का प्रभाव मिटाया नहीं जा सकता। नुकसान तो हो चुका है, और सार्वजनिक हस्तियों को उनके बयानों के लिए जिम्मेदार ठहराया जाना चाहिए। सोशल मीडिया का मतलब कानून तोड़ना और किसी को भी अभद्र बोल देना नहीं है, क्रिएटर्स को इनके परिणामों का सामना करना ही पड़ेगा। क्रिएटर्स को किसी भी सूरत में अपने प्लेटफॉर्म्स का दुरुपयोग करना का अधिकार नहीं है, ना तो संवैधानिक और ना ही सामाजिक।

કયા પ્લેટફોર્મ પર ગયા વરસે કઈ સિરીઝ કે ફિલ્મ વધુ જોવાઈ? દેશી મનોરંજનનો દબદબો રહ્યો કે વિદેશીનો? આ અને આવા ઘણા સવાલોના જવાબ આપતા અહેવાલના આંકડાને આધારે જાણીએ ગયા વરસનાં હિટ્સ અને મિસેસ

2024ની વિદાય અને 2025ના આગમનને મહિનો થઈ ગયો છે. એવામાં ગયા વરસે ઓટીટીની દુનિયામાં શું થયું, કોણ અગ્રસર રહ્યું અને કોણ પાછળ રહ્યું એની વિગતો પ્રસિદ્ધ થવા માંડી છે. કરીએ એની વાત.

ગયા વરસે જે પ્લેટફોર્મ્સ સૌથી વધુ જોવાયાં એનાં નામની કલ્પના કરવી એ રોકેટ સાયન્સ નથી. એ છે પ્રાઇમ વિડિયો અને નેટફ્લિક્સ. ભારતમાં આ વિદેશી કંપનીઓએ ઓટીટીને પોતાના ગજવામાં કરી લીધું હોય એવો જાણે તાલ છે. એવું એટલે કહેવું રહ્યું કે એની સ્પર્ધામાં કટ્ટરપણે આગળ વધી રહેલું જિયો સિનેમાનો હજી સુધી એમની સામે ગજ વાગી રહ્યો નથી. એમાં એક મુદ્દો એ પણ નોંધવો રહે કે જિયો સિનેમાએ આપણા સૌની પાસે, મોબાઇલ કનેક્શન વખતે એની સાથે જિયો સિનેમા જોવા દેવાની વાત કરી હતી એ હવે બદલાઈ છે. હવે જિયો સિનેમા પ્રીમિયમના નામે આપણે વધારાના પૈસા ચૂકવીને જ આ પ્લેટફોર્મ પરના સિલેક્ટ કાર્યક્રમો જોઈ શકીએ છીએ. આ એક રીતે અંચઈ ના થઈ?

ઉપર જે વાત કરીએ લાગુ પડતી હતી હિન્દીભાષી કાર્યક્રમોને. પ્રાદેશિક ભાષાઓની વાત કરીએ તો એમાં મેદાને વિજેતા રહ્યું ડિઝની પ્લસ હોટસ્ટાર.

નેટફ્લિક્સ, પ્રાઇમ વિડિયો અને ડિઝની પ્લસ હોટસ્ટારના મળીને આપણે ત્યાં સાત કરોડ સબસ્ક્રાઇબર્સ છે.

નવા વરસની શરૂઆતમાં આવી સારી સિરીઝ આવે એ ઓટીટી માટે સારા સંકેત છે. પાંચ વરસેય ભલે પણ જયદીપ અહલાવતને કેન્દ્રવર્તી પાત્રમાં ચમકાવતી સિરીઝે આવીને રંગ રાખ્યો છે

“રહને દીજિયે સર, યે પાતાલ લોક હૈ…”

“અગર યે પાતાલ લોક હૈ તો મૈં ઉસકા પરમાનન્ટ રેસિડન્સ હૂં…”

દિલ્હીના જમના પાર પોલીસ સ્ટેશનનો ઇન્સ્પેક્ટર હાથીરામ ચૌધરી (જયદીપ અહલાવત) નાગાલેન્ડના દિમાપુરમાં આવું કહીને હોસ્પિટલ બહાર એકઠી થયેલા, ઉશ્કેરાયલા ટોળા વચ્ચે ધસી જાય છે. એની આ ભૂલ એનો જીવ લઈ શકે છે. પણ પોતાના જીવ કરતાં હાથીરામને વધુ ચિંતા અંદર જીવન-મરણ વચ્ચે ઝોલાં ખાઈ રહેલી સ્ત્રીની છે. આ જે ટોળું ઉશ્કેરાયલું છે એ પેલીને પતાવી નાખવાને જ. હાથીરામ જાણે છે કે ટોળું જો સ્ત્રીને પતાવી નાખશે તો જે મૃત નેતાની હત્યાની ખુન્નસમાં એકઠું થયેલું ટોળું બધાંનું નુકસાન કરી બસશે. અને…

2020માં ‘પાતાલ લોક’ સીઝન વન આવી હતી ત્યારે સૌને નવરા પડવાની ફરજ પડી હતી. કોવિડિયા લોકડાઉનમાં લોકોએ ઓટીટી પર આવતું આ, તે, ફલાણું. ઢીંકણું, જે મળ્યું તે ભરપૂર જોયું હતું. એ પ્રવાહમાં અલગ તરી આવીને લોકો પર સજ્જડ છાપ છોડી જનારી એક સિરીઝ આ હતી. ભલે સિરીઝ પહેલાં જયદીપ અહલાવતને ભાગ્યે જ કોઈ ઓળખતું હતું. સિરીઝના નવ એપિસોડ એવા જડબેસલાક મનોરંજક અને વિચારોત્તેજક હતા કે ના પૂછો વાત.

એ સમયે દિલ્હીના ક્રાઇમ વિશ્વને આવરી લેતી અન્ય સિરીઝ પણ આવી હતી. એમની વચ્ચે પણ ‘પાતાલ લોક’ નોખી તરી આવી હતી. આવી સિરીઝની નવી સીઝન આવે ત્યારે અપેક્ષાઓનો મહાસાગર ઉમટે એ સ્વાભાવિક છે. થેન્કફુલી, નવી સીઝન લગભગ બધા મામલે પહેલી સીઝનના ઠસ્સાને અકબંધ રાખીને દર્શકોને રીઝવવામાં સફળ રહે છે. શું છે નવી સીઝનમાં?

શું નથી એની વાત પહેલાં કરીએ. આ સીઝનમાં આઉટર જમના પાર્ક, દિલ્હીના ક્રાઇમનો ગંદવાડ, ઘણાં નોંધનીય પાત્રો, લાઇક, સંજીવ અને ડોલી મહેરા, વિશાલ ત્યાગી ઉર્ફે હથોડા વગેરે નથી. એક્ચ્યુલી વાર્તા જ એ નથી જે ગયા વખતે હતી. આ વખતે વાર્તા છે દિલ્હીમાં થતા નાગાલેન્ડના નેતા જોનાથન થોમ (કાગુઇરોન્ગ ગોન્મેઈ)ની હત્યા અને એનાથી સર્જાતાં વમળોની. એ હત્યાની તપાસની અને તપાસ દરમિયાન, હાથીરામ અને એના જુનિયરમાંથી ઉપરી-એસીપી થઈ ગયેલા ઇમરાન અન્સારી (ઇશ્વાક સિંઘ)ના ઇન્વેસ્ટિગેશનની. દિલ્હીમાં એક વેપારી સંમેલન થવાનું હોય છે. એની સફળતા નાગાલેન્ડમાં હજારો કરોડોનું વેપારી રોકાણ કરાવે એમ છે. એમાં થોમની હાજરી અનિવાર્ય જેવી છે. પણ સંમેલન પહેલાં દિલ્હીના નાગાલેન્ડ ભવનમાં એની હત્યા થઈ જાય છે. સંવેદનશીલ એવા આ મામલાની તપાસ અન્સારીને સોંપાય છે. એ પોતાના ઉપરની આનાકાની છતાં હાથીરામને સાથી બનાવીને ઉપડે છે દિમાપુર, નાગાલેન્ડ. ત્યાં એમની સહાયમાં છે સ્થાનિક અધિકારી મેઘના બરુઆ (તિલોતમા શોમ).

આપણી સમક્ષ એક સાવ નવું લોકેશન વિશ્વ, સંસ્કૃતિ વિશ્વ, કલાકાર વિશ્વ લઈને ઉભરતી ‘પાતાલ લોક’ની આ સીઝન છે. એમાં ઝળકતા કેટલાય કલાકારો આપણા માટે નમ, ચહેરા અને કામથી સાવ નવા છે. એમાં દેખાતાં સ્થળો આપણે પડદે ભાગ્યે જ જોયા છે. હિન્દી ઉપરાંત એમાં ભરપૂર બોલાતી નાગામીઝ ભાષા આપણા કર્ણપટલ પર સાવ નવો રણકાર ઝંકૃત કરે છે. માત્ર મનોરંજન નહીં, આ સીઝન આપણી સમઝ આપણા જ દેશની એવી બાબતોનો ખજાનો ખોલે છે જે આનંદ, ઉત્તેજના, આશ્ચર્ય, બધું કરાવે છે. આઠ એપિસોડ્સની સીઝન પહેલી સીઝનની જેમ જ ઠહરાવ, ખાલીપો, તંગદિલી સહિત, હાથીરામના પરિવારના ટ્રેક થકી, સામાજિક એન્ગલથી દર્શકને સતત સંકળાયેલા રાખે છે. સિરીઝના અંતે થોમની હત્યાનો મામલો ઉકેલાય છે કેમ એ જોવા સુધીની તાલાવેલી સતત અકબંધ રહે છે એનું કારણ સુંદર મેકિંગ છે, અવવ્લ પરફોર્મન્સીસ છે. ક્લાઇમેક્સ સિક્વન્સમાં આવતું સંગીત પણ અત્યંત અસરકારક છે.

‘પાતાલ લોક’ના કેન્દ્રસ્થાને હાથીરામ છે અને એ એનો પ્રાણ પણ છે. એટલી જ સારી રીતે ઇશ્વાક સિંઘ, તિલોતમા શોમ સીઝનને વજનદાર રાખવા એકદમ સહજ છે. એ તરફના કલાકારોમાં કાગુઇરોન્ગ ગોન્મેઈ, રોઝ લિઝો તરીકે મેરેન્લા ઇમસોન્ગ, ડેનિયલ તરીકે પ્રશાંત તમાંગ, એસ્થર શિપોંગ તરીકે મેન્ગુ સ્યોખીર કમાલનાં છે. ગુડ્ડુના મહત્ત્વના પાત્રમાં રોકિબલ હોસેન પણ નોંધનીય છે. અને હા, ડિરેક્ટર ટર્ન્ડ એક્ટર નાગેશ કુકુનૂર કપિલ રેડ્ડીના પાત્રમાં જામે છે. હાથીરામની પત્ની રેણુ તરીકે ગુલ પનાગ પણ પોતના ભાગે આવેલા મોરચાને બરાબર ન્યાય આપે છે.

ક્રાઇમ સિરીઝને ન્યાય આપે એવા ઘેરા રંગો ‘પાતાલ લોક’ની પહેલી સીઝનમાં પણ હતા અને આ સીઝનમાં પણ છે. કથાનકમાં એનાથી ચોક્કસ અસર ઊભી થાય છે. બિનજરૂરી અને ખાસ તો લાઉડ સંગીત વિનાનો કથાપ્રવાહ પોતાની ખાસિયત ધરાવે છે. અવિનાશ અરુણ અને પ્રોસિત રોય સીઝનના ડિરેક્ટર છે.

પ્રાઇમ વિડિયો પર રિલીઝ થયેલી ‘પાતાલ લોક’ સીઝન ટુ એ લોકો માટે છે જેઓ ગુણવત્તાવાળી સિરીઝ માણવા ચાહે છે. સિરીઝમાં ખૂનામરકી અને ગાળાગાળી છે એ પણ નોંધજો. એટલા માટે કે કોની સાથે બેસીને એ જોવી એ પહેલેથી વિચારી શકાય.

નવું શું છે

• મિસ્ટ્રી, ડ્રામા, એકશન, થ્રિલર વેબસિરીઝ ‘નાઇટ એજન્ટ સીઝન’ બે ગઇકાલથી નેટફિલ્કસ પર આવી છે. આ સીઝનમાં કુલ દસ એપિસોડ છે. આ સિરીઝમાં ગેબ્રિયલ બાસો, લુસિયાન બુકાનન, કારી મેચેટ, બ્રિટ્ટેની સ્નો, અમાન્ડા વોરેન, એરિયન મેન્ડી, લુઇસ હર્થમ, માઈકલ માલાર્કી છે.
• આર માધવનની ફિલ્મ ‘હિસાબ બરાબર’ આજથી ઝી ફાઇવ હિન્દી, તમિલ અને તેલુગુમાં આવી છે. આર માધવન સાથે આ ફિલ્મમાં નીલ નીતિન મુકેશ, રશ્મિ દેસાઈ, કીર્તિ કુલ્હારી, ઈમરાન હસાન અને મહેન્દ્ર રાજપૂત જેવા કલાકારો છે.
• મિથિલા પાલકર અને અમોલ પરાશર અભિનીત ‘સ્વીટ ડ્રીમ્સ’ સીરીઝ આજથી ડિઝની પ્લસ હોટસ્ટાર સ્ટ્રીમ થઈ છે.
• ડિરેકટર લી દો-યૂનની વેબ નવલકથા ટ્રોમા સેન્ટર: ગોલ્ડન અવર પર આધારિત કોરિયન ટેલિવિઝન ડ્રામા સિરીઝ ‘ધ ટ્રોમા કોડ: હીરોઝ ઓન કોલ’ આજથી નેટફિલ્કસ પર જોવા મળશે. જેમાં જુ જી-હૂન, ચૂ યંગ-વૂ, હા યંગ, યૂન ક્યુંગ-હો અને જંગ જે-ક્વાંગ અભિનય કરતા જોવા મળશે.
• ‘હાર્લેમ’ની ત્રીજી અને છેલ્લી સીઝન પ્રાઇમ વીડિયો પર ગઈકાલે રિલીઝ થઈ ગઈ છે. આ સિરીઝમાં મુખ્ય કલાકારો શોનિક્વા શાંડાઈ, ગ્રેસ બાયર્સ, મેગન ગુડ અને જેરી જોહ્ન્સન સહિત મુખ્ય કલાકારો અંતિમ સીઝનમાં પરત દેખાશે.

આ લેખ ગુજરાત સમાચારમાં વાંચવા અહીં ક્લિક કરોઃ

https://epaper.gujaratsamachar.com/chitralok/24-01-2025/6

આ ફિલ્મો ક્યારે આવી અને ગઈ એનો પત્તો પણ ઘણીવાર નથી હોતો. એમાં વળી એ ફિલ્મ પરભાષાની હોય ત્યારે એવું બિલકુલ થઈ શકે છે. છતાં, ઓટીટીના જમાનામાં આવું થવું જરા નવાઈભર્યું ગણાય. એવી એક ફિલ્મની વાત કરીએ. એ છે તેલુગુ મૂવી, નામ છે ‘મ્યુઝિક શોપ મૂર્તિ’. કોઈને થશે, “આ વળી કેવું નામ? ક્યારે આવી હતી આ ફિલ્મ? કોણ છે એમાં?” આ રહ્યા જવાબ.

ડિરેક્ટર સિવા પલાગુડુની આ ફિલ્મ ગયા જૂનમાં મોટા પડદે આવી હતી. એમાં અજય ઘોષ અવે ચાંદની ચૌધરી નામનાં અભિનેતાઓ પ્રમુખ ભૂમિકામાં છે. આપણે, એમ કહી શકાય કે, આ ડિરેક્ટર કે એમનાં કલાકારોથી બહુ પરિચિત નથી. વાંધો નહીં, પણ આ ફિલ્મનો પરિચય મેળવવા જેવો છે.

વિનુકોંડા નામના આંધ્ર પ્રદેશના ગામની એમાં વાત છે. વનપ્રવેશ કરી ચૂકેલો, મૂર્તિ (અજય) નામનો માણસ છે. એની મ્યુઝિક શોપ છે. એટલે, આજના જમાનામાં પણ ઓડિયો કેસેટ્સ વેચતી, બાવા આદમના જમાનાની, મ્યુઝિક શોપ છે. જમાનો બદલાયો પણ આપણા મૂર્તિભાઈ ઠેરના ઠેર છે. એમને નથી સમય સાથે તાલ મિલાવતા આવડ્યો કે નથી વેપાર બદલવો ફાવ્યો. એમાં તો એની પત્ની જયા (અમાની) ગિન્નાયેલી છે અને ભાયડા પર સતત પસ્તાળ પાડતી રહે છે, “તમારામાં તો… ”

બીજી તરફ એક શહેરી કન્યા, ડીજે અંજના (ચાંદની) ગામ આવી છે. દીકરીને ઊંચો અભ્યાસ કરાવનાર એના પિતા રામકૃષ્ણ (ભાનુ ચંદર)ને દીકરીની ડીજેગીરી બહુ કઠે છે, “આ બધું કરવા તને ભણાવીગણાવી?” એકવાર પપ્પા એવા ભડકે છે કે અંજનાનું ડીજે કોન્સોલને તોડી નાખે છે. લેતી જા. અંજના પણ જીદ્દી છે. એ નીકળી પડે છે એવા મેકેનિકની તલાશમાં જે કોન્સોલ રિપેર કરી આપે. પણ નાનકડા આ ગામમાં એનું રિપેરિંગ કરનાર તો ઠીક, એનું નામ કે કામ જાણનારાનો પણ ક્યાં મળવાનો?

ત્યાં એકવાર અંજના પહોંચે છે મૂર્તિની દુકાન સુધી. મૂર્તિ ભલે ડીજે કોન્સોલ વિશે જાણતો નથી પણ, અંજના પાસેથી ડીજે કેમ બનાય એનું જ્ઞાન મેળવવા માટે ચેલેન્જ લે છે, “હું રિપેર કરી આપીશ.” અઠ્ઠેકઠ્ઠે મૂર્તિ રિપેરિંગ શરૂ કરે છે. એ પ્રોસેસમાં એની અને અંજના વચ્ચે આત્મીયતા થાય છે. મૂર્તિને ડીજે બનવાની ઘેલછા થઈ છે એ એનું કારણ છે, “એકવાર ડીજે થાઉં તો ઘેર મ્હેણાં નહીં સાંભળવાં પડે અને પૈસાની કટકટ પણ કાયમ માટે જશે. ડીજે બની શક્યો તો મોટા શહેર જઈને એવું કામ કરીશ કે…”

આ ફિલ્મે સાડાત્રણ ડઝનથી વધારે આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં મેદાન માર્યું છે. 2024ની આ ફિલ્મે આપણને પાયલ કાપડિયા નામની દિગ્દર્શિકાનો પરિચય કરાવ્યો છે. ફિલ્મની ભાષા મલયાલમ છે. ફિલ્મમાં મરાઠી, હિન્દી, અંગ્રેજી અને પ્રારંભમાં ગુજરાતી સંવાદ પણ આવે છે.

આ ફિલ્મને ભારતની ઓસ્કારમાં સત્તાવાર એન્ટ્રી બનાવવા અમુક સર્જકોએ ભલામણ કરી હતી. એવું નથી થયું એ અલગ વાત છે. ભારતે મોકલાવી ‘લાપતા લેડીઝ’. ઘણાને પ્રશ્ન થશે કે જેને દુનિયાએ વખાણી એવી આ ફિલ્મને આપણે કેમ ઓસ્કારમાં નહીં મોકલી? તો, ફિલ્મનું નામ છે ‘ઓલ વી ઇમેજિન એઝ લાઇટ’. હવે જાણીએ ફિલ્મમાં શું છે. અરે હા, ફિલ્મ ડિઝની હોટસ્ટાર પર આવી છે.