2025 પૂરું થવાને છે. આ વરસમાં ઓટીટી પર શું જોયું, શું ગમ્યું અને સરસ રહ્યું, શું નહીં ગમ્યું અને નબળું રહ્યું એની ચર્ચા તો બને જ છે. આ વરસની ઘટનાઓનું મુદ્દાસર વિહંગાવલોકન કરીએ.

• આખી દુનિયામાં સૌથી ઝડપભેર વિકસતી ઓટીટી માર્કેટમાં એક આપણી ઇન્ડિયાની છે. કોવિડકાળમાં એણે રફ્તાર પકડી, પછી એક નાનકડા અરસા માટે મંદ પડી અને પછી એકધારી વિકાસપંથે છે.
• હવે લગભગ 60 કરોડ લોકો ઓટીટીના થોડા કે ઝાઝા પ્રેમી થઈ ગયા છે. એમાંના પંદરેક કરોડ લોકો એક અથવા બીજા ઓટીટી પ્લેટફોર્મ માટે માસિક કે વાર્ષિક સબસ્ક્રિપ્શન ચૂકવે છે. કુલ સબસ્ક્રાઇબર્સમાંના 87% એટલે બાવન કરોડથી વધુ સબસ્ક્રાઇબર્સ ઓટીટી માણવા ટીવીનો ઉપયોગ પણ કરે છે. મતલબ કે ઓટીટી માત્ર મોબાઇલ પૂરતું સીમિત મનોરંજનનું માધ્યમ નથી.
• આ વરસે લગભગ બધાં ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સે દર્શકોના માથે જાહેરાત મારવાની શરૂ કરી દીધી. એક નેટફ્લિક્સને બાદ કરતાં. એ પણ ત્યારે કે જ્યારે અગ્રણી ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સે ઓરિજિનલી જાહેરાત વિના મનોરંજન પૂરસવાનો વાયદો કર્યો હતો. હવે વાયદો ફેરવી તોળતાં આ પ્લેટફોર્મ્સે એવા પ્લાન બનાવ્યા જેમાં જાહેરાત વિના મોજ કરવાને એક્સ્ટ્રા રૂપિયા ચુકવવા પડે.
• આ એક્સ્ટ્રા રૂપિયા અને જાહેરાતે ઓટીટીઝની આવકમાં વૃદ્ધિ કરાવી આપી છે. મારા-તમારા પૈસે અને સમયના ભોગે, નહીં તો શું. આંકડા કહે છે કે 2025માં ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સની સંયુક્ત આવક રૂ. 23,936 કરોડ રહી છે. 2024 કરતાં આ આંકડો સત્તરેક ટકા વધ્યો છે.
• આ આવકના 58% પ્રાઇમ વિડિયો, નેટફ્લિક્સ અને યુટ્યુબ ઉસેડી ગયાં. બાકી રહ્યાં 42% ટકા એમાં બાકીનાં બદ્ધાંએ યથાશક્તિ રકમ ઘરભેગી કરી.
• જોકે નવાઈની કે સ્વાભાવિક વાત એ કે ઓટીટીને માત્ર ઓટીટી તરીકે નહીં જોતાં, ઓનલાઇન માધ્યમ તરીકે જોઈને મૂલવીએ તો, આ વરસે પણ સૌથી વધુ જોવાતું પ્લેટફોર્મ યુટ્યુબ જ છે. ઇન્ટરનેટ કનેક્ટેડ 85% લોકો ક્યારેક તો યુટ્યુબ જુએ જ છે. એનું સબળ કારણ એ પણ ખરું જ કે યુટ્યુબ મફતમાં માણવું આસાન છે.
• એ પછી? દેશમાં નંબર વન ઓટીટી પ્લેટફોર્મ કોણ? જિયો હોટસ્ટાર સ્તો. એનું કારણ એની પાસે સ્પોર્ટ્સ (ખાસ તો ક્રિકેટ)ના પ્રસારણના અધિકારો છે. ઓટીટીના 73% દર્શકો જિયો હોટસ્ટારનો ઉપયોગ કરે છે.
• એ પછી પ્રાઇમ વિડિયો છે. એનો નવપરાશ કરનારા દર્શકોની માત્રા 63% છે. ત્રીજા સ્થાને નેટફ્લિક્સ છે. 61% ઓટીટી યુઝર્સ એને માણે છે.
• એ પછી ઝીફાઇવ છે. એના પછી બાકીનાં બધાં, સોની લિવ સહિતનાં પ્લેટફોર્મ્સ.
• આ વરસે અંગ્રેજી અને હિન્દી ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સ સાથે પ્રાદેશિક ઓટીટીની સ્પર્ધા વધુ સંગીન થઈ છે. વિશેષ તો દક્ષિણ ભારતીય દર્શકો એમની માતૃભાષામાં ઓટીટી માણવાના મામલે વધુ હોશીલા રહ્યા છે. એ સિવાય મરાઠી અને બંગાળી ભાષાઓમાં પણ કોન્ટેન્ટનો વ્યાપ વધ્યો છે.
• પ્રાદેશિક ભાષાઓનો દબદબો એવો વધ્યો છે કે ઓટીટી પર હવે 48% મનોરંજન એક અથવા બીજી દેશી ભાષામાં માણવામાં આવી રહ્યું છે.
• સૌથી વધુ જે પ્રકારના મનોરંજનની ડિમાન્ડ છે એ ડ્રામા, ક્રાઇમ થ્રિલર અને એક્શન છે. આ ત્રણ ભેળા મળીને ઓટીટી પર જોવાતી ચીજોના 61% ઉસેડી જાય છે. અ પછી આવે કોમેડી (14%) અને પછી ક્યાંક આવે રોમાન્સ (12%). ખરેખર, દુનિયામાં પ્રેમની વેલ્યુ ઓછી થઈ રહી છે, નહીં?
• ગુજરાતીમાં સ્થિતિ બહુ પોરસાવા જેવી નથી. એક તો આપણી પાસે દમદાર ઓટીટી પ્લેટફોર્મ નથી. એક ઓહો ગુજરાતી આવ્યું અને ગયું. જોજો ગુજરાતી હજી પોતાનું સ્થાન બનાવી શક્યું નથી શેમારૂમી ચુનંદી ફિલ્મો અને નાટકો પૂરતું સીમિત રહ્યું છે. છોગામાં હવે સારી ગુજરાતી ફિલ્મોના ઓટીટી અધિકારો ખરીદવાને નેટફ્લિક્સ અને પ્રાઇમ વિડિયો પણ મેદાનમાં છે. છતાં, ગુજરાતી વેબ સિરીઝ સમ ખાવા પૂરતી બને છે, તો જોવાનો તો પ્રશ્ન જ ક્યાં ઊભો થાય? આપણે સૌ હિન્દીપ્રિય (કે હિન્દીઘેલા?) રહ્યા, માતૃભાષામાં ફિલ્મો, સિરીઝ જોવાનો આગ્રહ નહીં કરનારા રહ્યા, એનું આ પરિણામ, બીજું શું?